Aptalca Fakirleşmek

“İhtiyacın olmayan şeyi satın alırsan; daha sonra ihtiyacın olan şeyi satmak zorunda kalırsın.” Warren Buffet

Kimse fakir olduğunu düşünmüyor. “Şu an şartlar zor”, “ülke böyle”, “enflasyon çok yüksek” diyoruz. Ama hiçbirimiz “Ben parayı anlamıyorum.” demiyoruz.

Oysa çoğumuzun asıl problemi para kazanmamak değil, parayla ne yaptığını bilmemek.

Finansal okuryazarlık dediğimiz şey, yatırım terimleri ezberlemek değil; paranın hayatımızdaki rolünü doğru okumak. Biz bu ülkede parayı sevmeyi öğreniyor ama yönetmeyi öğrenmiyoruz. Ne okulda, ne de evde (Çok az sayıda şanslı olan, anne bablarından doğru bir davranış kalıbını görme fırsatı olanlarımızı tenzih ediyorum).

Araştırmalara göre, yüksek gelirli bireylerin bile önemli bir kısmı maaşının nereye gittiğini net olarak bilmiyor. Yani sorun gelir seviyesi değil; farkındalık seviyesi. Para giriyor, para çıkıyor ama arada ne olduğu muğlak. Bu muğlaklık da insanı yavaş yavaş bağımlı hâle getiriyor: borca, kredi kartına, “bir gün düzelir” umuduna.

Finansal cahillik en tehlikeli hâlini sessiz sessiz yaşatıyor. İnsan parasız kaldığında değil, neden parasız kaldığını bilmediğinde fakirleşiyor. Bu yüzden piyango biletleri satılıyor, bahis haberleri her gün yaygınlaşıyor, “bir günde zengin ol” hayalleri alıcı buluyor. Bilgiyle değil, umutla besleniyoruz. Umut, planın yerini tuttuğunda sonuç neredeyse her zaman aynı.

Parasını nasıl yönetmesi gerektiğine kafa yoran, buna vakit ayıran insan zengin olmuyor; ama bu aptalca fakirleşmesini de engelliyor. Geliri artırmadan da toparlanabilmenin, borçlanmadan da nefes alınabilmesinin, yatırım yapmadan önce kaybetmenin ne demek olduğunu anlamanın tek yolu bu. Ve bu bilgi, ne yazık ki okullarda değil, genellikle canımız yandıktan sonra öğreniliyor. Bir söz var “hayat acımasız bir öğretmendir, önce sınav yapar, sonra ders verir” diye, bu durumumuza ne kadar çok uyuyor.

Finansal okuryazarlık bir yetenek değil, bir sorumluluk. “Ben bu işlerden anlamam” demek, “ben direksiyon başına geçiyorum ama freni öğrenmek istemiyorum” demek gibi. Bir yere kadar gidersin, sonra kaza kaçınılmaz olur.

Parayı sevmek yetmez. Parayı anlamak zorundayız.